7 Głównych Czynników Ryzyka Chorób Serca u Mężczyzn

Choroby sercowo-naczyniowe zabijają więcej mężczyzn niż jakikolwiek inny rodzaj chorób – dane Głównego Urzędu Statystycznego z 2025 roku wskazują, że odpowiadają one za ponad 40% wszystkich zgonów mężczyzn w Polsce. Mężczyźni zapadają na zawał serca średnio 10 lat wcześniej niż kobiety, a ryzyko sercowe mężczyzny rośnie gwałtownie już po 45. roku życia. Układ sercowo-naczyniowy jest złożonym systemem naczyń krwionośnych, serca i mechanizmów regulacyjnych, których nieprawidłowe funkcjonowanie prowadzi do miażdżycy, nadciśnienia tętniczego i – w konsekwencji – do ostrego zespołu wieńcowego.

Profilaktyka kardiologiczna nie zaczyna się w gabinecie lekarskim – zaczyna się od wiedzy o czynnikach ryzyka CVD i umiejętności rozpoznania pierwszych sygnałów alarmowych. Ten artykuł przedstawia 7 głównych czynników ryzyka chorób serca u mężczyzn, metody diagnostyczne, zmiany stylu życia oraz momenty, w których konieczna jest natychmiastowa reakcja.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji kardiologicznej.

Czym są choroby serca u mężczyzn i dlaczego stanowią główną przyczynę śmierci?

Choroby serca u mężczyzn są grupą schorzeń układu sercowo-naczyniowego, które zaburzają prawidłowe pompowanie krwi, drożność naczyń wieńcowych i rytm serca, prowadząc do zawału serca, udaru mózgu lub nagłego zatrzymania krążenia.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2024 roku choroby sercowo-naczyniowe odpowiadają globalnie za 17,9 miliona zgonów rocznie. W Polsce, zgodnie z raportem GUS z 2025 roku, stanowią one przyczynę śmierci w przypadku 43% mężczyzn – znacznie więcej niż nowotwory (25%) czy choroby układu oddechowego. Ryzyko sercowe mężczyzny jest statystycznie wyższe niż kobiety w każdej grupie wiekowej poniżej 75. roku życia.

Układ sercowo-naczyniowy obejmuje serce, tętnice, żyły i naczynia włosowate. Gdy miażdżyca zwęża tętnice wieńcowe, dopływ krwi do mięśnia sercowego ulega ograniczeniu. Następuje niedokrwienie, a przy całkowitym zamknięciu naczynia – zawał serca. Nadciśnienie tętnicze przez lata przeciąża lewą komorę serca, co prowadzi do jej przerostu i dysfunkcji. Lipidogram – czyli profil stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi – pozwala ocenić zaawansowanie ryzyka sercowego mężczyzny na długo przed wystąpieniem pierwszych objawów klinicznych.

Kluczowy jest fakt, że większość zgonów sercowo-naczyniowych można było przewidzieć i zapobiec im przez wczesną profilaktykę kardiologiczną – modyfikację czynników ryzyka CVD, regularne badania i świadomość sygnałów alarmowych.

Jakie są główne czynniki ryzyka chorób serca specyficzne dla mężczyzn?

Główne czynniki ryzyka chorób serca u mężczyzn obejmują nadciśnienie tętnicze, wysoki cholesterol LDL, otyłość brzuszną, cukrzycę i insulinooporność, palenie tytoniu, siedzący tryb życia oraz przewlekły stres. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2023 roku klasyfikują je jako modyfikowalne i niemodyfikowalne, przy czym pierwsza grupa odpowiada za ponad 80% ryzyka sercowo-naczyniowego.

Najważniejsze czynniki ryzyka CVD u mężczyzn są następujące:

Nadciśnienie tętnicze – ciśnienie krwi powyżej 140/90 mmHg uszkadza śródbłonek naczyń wieńcowych i przyspiesza rozwój miażdżycy. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne (PTK) szacuje, że nadciśnienie tętnicze dotyczy co trzeciego dorosłego mężczyzny w Polsce, a połowa z nich nie wie o swojej chorobie.
Wysoki cholesterol LDL – stężenie LDL powyżej 3,0 mmol/l (115 mg/dl) przy dodatkowych czynnikach ryzyka kwalifikuje mężczyznę do grupy podwyższonego ryzyka sercowego. Regularne wykonywanie lipidogramu jest podstawowym narzędziem profilaktyki kardiologicznej.
Otyłość brzuszna – obwód talii przekraczający 94 cm u mężczyzny wskazuje na otyłość metaboliczną, a powyżej 102 cm – na otyłość brzuszną wysokiego stopnia. Tkanka tłuszczowa trzewna wydziela cytokiny prozapalne bezpośrednio nasilające miażdżycę.
Insulinooporność i cukrzyca typu 2 – hiperglikemia uszkadza naczynia krwionośne na poziomie mikro- i makroangiopatii. Mężczyźni z cukrzycą mają 2-4 razy wyższe ryzyko zawału serca niż mężczyźni z prawidłową glikemią.
Palenie tytoniu – każdy wypalony papieros powoduje skurcz naczyń wieńcowych i przyspiesza odkładanie blaszki miażdżycowej. Ryzyko sercowe mężczyzny palącego jest 2-3 razy wyższe niż niepalącego tej samej grupy wiekowej.
Siedzący tryb życia – brak regularnej aktywności fizycznej zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych o 35% według danych WHO z 2024 roku.
Przewlekły stres – kortyzol i adrenalina uwalniane w odpowiedzi na stres podwyższają ciśnienie krwi i przyspieszają procesy zapalne w naczyniach.

Jak wiek i hormony wpływają na ryzyko zawału u mężczyzn?

Mężczyźni doświadczają pierwszego zawału serca średnio w wieku 65 lat, ale ryzyko sercowo-naczyniowe zaczyna rosnąć gwałtownie już po 45. roku życia – o 10 lat wcześniej niż u kobiet.

Testosteron przez długi czas pełnił rolę czynnika ochronnego dla układu sercowo-naczyniowego – reguluje gospodarkę lipidową i wrażliwość na insulinę. Po 40. roku życia poziom testosteronu u mężczyzny obniża się średnio o 1-2% rocznie, co zmniejsza naturalną ochronę serca. Estrogeny – których kobiety mają znacznie więcej w wieku rozrodczym – działają ochronnie na śródbłonek naczyń wieńcowych. Mężczyźni tej ochrony nie mają w żadnym wieku. Dane kliniczne opublikowane w „Journal of the American College of Cardiology” wskazują, że 25% zawałów serca u mężczyzn poniżej 45. roku życia jest bezpośrednio powiązanych z nieleczonym nadciśnieniem tętniczym i dyslipidemią – czynnikami, które można modyfikować przez profilaktykę kardiologiczną.

Jak stres i praca zawodowa zwiększają ryzyko chorób serca u mężczyzn?

Przewlekły stres zawodowy zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych u mężczyzn o 40-50% przez mechanizm chronicznej aktywacji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co prowadzi do trwale podwyższonego ciśnienia krwi i procesów zapalnych w naczyniach.

Kortyzol wydzielany w odpowiedzi na stres zatrzymuje sód w organizmie, podnosi ciśnienie tętnicze i zwiększa poziom glukozy we krwi. Adrenalina przyspiesza akcję serca i nasila krzepliwość krwi – oba te mechanizmy bezpośrednio zagrażają układowi sercowo-naczyniowemu. Mężczyźni reprezentujący wzorzec zachowania typu A – rywalizacyjni, niecierpliwi, narażeni na stałą presję czasu – mają statystycznie wyższe ryzyko zawału serca niż mężczyźni o niższym poziomie reaktywności stresowej. Zawody szczególnie narażone to kierowcy zawodowi, menedżerowie, pracownicy służb mundurowych i osoby pracujące w systemie zmianowym. Nieregularny sen nasilający dysregulację kortyzolu stanowi dodatkowy czynnik ryzyka CVD. Warto rozważyć regularne badania markerów zdrowia jako element monitorowania stanu zdrowia w grupach wysokiego ryzyka zawodowego.

Jakie są pierwsze objawy choroby serca u mężczyzny, których nie należy ignorować?

Pierwsze objawy choroby serca u mężczyzny są 8 sygnałami alarmowymi, które wymagają natychmiastowej lub pilnej oceny kardiologicznej. Zgodnie z wytycznymi Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (AHA) i ESC dotyczącymi ostrego zespołu wieńcowego, lekceważenie tych objawów bezpośrednio zwiększa ryzyko sercowe mężczyzny i opóźnia leczenie.

Objawy choroby serca u mężczyzn, których nie należy ignorować, są następujące:

Ból w klatce piersiowej – ucisk, gniecenie lub pieczenie za mostkiem trwające dłużej niż 20 minut. Jest to objaw alarmowy wymagający natychmiastowego wezwania pogotowia (tel. 112). Ból w klatce piersiowej o charakterze gniotącym to klasyczny objaw ostrego zespołu wieńcowego.
Promieniowanie bólu do ramienia, szczęki lub pleców – ból promieniujący do lewego ramienia lub żuchwy podczas wysiłku lub spoczynku wskazuje na niedokrwienie mięśnia sercowego. Jest to objaw wymagający natychmiastowej diagnostyki.
Duszność wysiłkowa – trudności z oddychaniem podczas aktywności, która wcześniej nie powodowała zmęczenia, sygnalizuje pogorszenie wydolności układu sercowo-naczyniowego i może wskazywać na niewydolność serca.
Nieuzasadnione zmęczenie – przewlekłe zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku, jest częstym, ale pomijanym objawem chorób sercowo-naczyniowych u mężczyzn.
Arytmia serca – kołatanie, nieregularny rytm serca lub uczucie „przeskakiwania” serca może wskazywać na migotanie przedsionków lub inne zaburzenia rytmu wymagające holtera EKG.
Omdlenia i zawroty głowy – nagła utrata przytomności lub silne zawroty głowy bez innej przyczyny wymagają pilnej oceny kardiologicznej.
Obrzęki kończyn dolnych – symetryczne obrzęki nóg pojawiające się wieczorem mogą wskazywać na prawokomorową niewydolność serca.
Nocna duszność – budzenie się w nocy z uczuciem duszności i koniecznością przyjęcia pozycji siedzącej to jeden z objawów lewokomorowej niewydolności serca.

Objawy oznaczone jako pierwsze dwa – ból w klatce piersiowej i promieniowanie bólu – wymagają kontaktu z pogotowiem bez oczekiwania na minięcie dolegliwości.

Czym różni się zawał serca od innych chorób układu sercowo-naczyniowego u mężczyzn?

Zawał serca różni się od innych chorób układu sercowo-naczyniowego mechanizmem, nagłością wystąpienia i konsekwencjami klinicznymi. Porównanie najważniejszych schorzeń kardiologicznych u mężczyzn przedstawia tabela poniżej.

Choroba	Definicja	Kluczowe objawy	Nagłość
Zawał serca	Martwica mięśnia sercowego wskutek zamknięcia tętnicy wieńcowej	Silny ból w klatce piersiowej, duszność, promieniowanie bólu do ramienia, zimne poty	Nagłe – wymaga interwencji w ciągu 90 minut
Migotanie przedsionków	Chaotyczna elektryczna aktywność przedsionków zaburzająca rytm serca	Kołatanie serca, arytmia, zmęczenie, duszność, zawroty głowy	Może być przewlekłe lub napadowe
Niewydolność serca	Niezdolność serca do pompowania wystarczającej ilości krwi	Duszność wysiłkowa, obrzęki kończyn, nocna duszność, zmęczenie	Postępująca – pogarsza się przez miesiące i lata
Nadciśnienie tętnicze	Przewlekle podwyższone ciśnienie krwi powyżej 140/90 mmHg	Często bezobjawowe, ból głowy, szumy w uszach, zawroty	Przewlekłe – „cichy zabójca” bez nagłych objawów

Zawał serca jest jedyną z wymienionych chorób, która niszczy mięsień sercowy w sposób nieodwracalny w ciągu minut. Miażdżyca, nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidogramu tworzą warunki dla jego wystąpienia przez lata, jednak sam ostry zespół wieńcowy jest zdarzeniem nagłym, wymagającym natychmiastowej interwencji kardiologicznej. Profilaktyka kardiologiczna ukierunkowana na czynniki ryzyka CVD zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia każdego ze schorzeń wymienionych w tabeli.

Jakie badania diagnostyczne wykrywają choroby serca u mężczyzn najskuteczniej?

Badania diagnostyczne wykrywające choroby serca u mężczyzn najskuteczniej obejmują 7 podstawowych procedur – od nieinwazyjnego EKG po koronarografię, która pozwala zobaczyć stan naczyń wieńcowych bezpośrednio. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) wskazują na konieczność doboru badań do profilu ryzyka sercowego mężczyzny, a nie do nasilenia objawów. Szerzej omówiony schemat profilaktyki opisuje kompletny przewodnik po badaniach profilaktycznych.

Badania diagnostyczne chorób serca u mężczyzn są następujące:

EKG spoczynkowe – elektrokardiogram rejestruje elektryczną aktywność serca w 12 odprowadzeniach. Wykrywa zaburzenia rytmu serca, cechy przebytego zawału, bloki przewodnictwa i niedokrwienie. Zalecane jako badanie przesiewowe u mężczyzn po 35. roku życia.
Echokardiografia (echo serca) – badanie ultrasonograficzne oceniające budowę anatomiczną serca, kurczliwość mięśnia sercowego, stan zastawek i funkcję lewej komory. Echokardiografia jest złotym standardem w diagnostyce niewydolności serca i kardiomiopatii.
Holter EKG – ciągłe 24-48-godzinne monitorowanie rytmu serca. Wykrywa arytmię serca o charakterze napadowym, niewidoczną w EKG spoczynkowym. Niezbędne w diagnostyce migotania przedsionków i kołatania serca.
Lipidogram (profil lipidowy) – oznaczenie stężenia cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i trójglicerydów we krwi. Podstawowe badanie oceniające ryzyko sercowe mężczyzny. Zalecane od 20. roku życia, powtarzane co 5 lat lub co rok przy nieprawidłowych wynikach.
Troponina sercowa – białko uwalniane do krwi przy uszkodzeniu mięśnia sercowego. Oznaczenie troponiny I lub T jest badaniem referencyjnym w diagnostyce ostrego zawału serca. Wysokoczuła troponina wykrywa uszkodzenie mięśnia sercowego już w ciągu 1-3 godzin od wystąpienia bólu.
CRP (białko C-reaktywne) – marker zapalenia ogólnoustrojowego. Podwyższone stężenie CRP powyżej 3 mg/l wskazuje na nasilony stan zapalny w naczyniach i koreluje ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.
Koronarografia – inwazyjna metoda diagnostyczna polegająca na obrazowaniu naczyń wieńcowych za pomocą środka kontrastowego. Umożliwia bezpośrednią ocenę stopnia zwężenia tętnic wieńcowych przez blaszkę miażdżycową i kwalifikację do angioplastyki lub pomostowania.

Co oznaczają nieprawidłowe wyniki morfologii krwi w kontekście zdrowia serca?

Nieprawidłowe wyniki lipidogramu i parametrów metabolicznych bezpośrednio wskazują na podwyższone ryzyko sercowo-naczyniowe u mężczyzny, zanim pojawią się jakiekolwiek objawy kliniczne.

Kluczowe parametry i ich zakresy referencyjne dla dorosłego mężczyzny są następujące: cholesterol LDL poniżej 2,6 mmol/l (100 mg/dl) dla grupy umiarkowanego ryzyka, HDL powyżej 1,0 mmol/l (40 mg/dl), trójglicerydy poniżej 1,7 mmol/l (150 mg/dl), glukoza na czczo poniżej 5,6 mmol/l (100 mg/dl). Wartości wykraczające poza te zakresy sygnalizują konieczność intensyfikacji profilaktyki kardiologicznej. Morfologia krwi u mężczyzn obejmuje również niedokrwistość, która obciąża układ sercowo-naczyniowy poprzez kompensacyjne przyspieszenie akcji serca – szczegółowa interpretacja wyników opisana jest w artykule morfologia krwi u mężczyzn.

Jak dieta wpływa na zdrowie serca mężczyzny – co jeść, a czego unikać?

Dieta wpływa na zdrowie serca mężczyzny przez regulację poziomu cholesterolu LDL, ciśnienia tętniczego, masy ciała i stanu zapalnego w naczyniach – każdy z tych mechanizmów bezpośrednio modyfikuje ryzyko sercowo-naczyniowe.

Badania EFSA i WHO wskazują, że dzienny limit sodu dla dorosłego mężczyzny wynosi 2000 mg (5 g soli kuchennej), a spożycie tłuszczów nasyconych nie powinno przekraczać 10% całkowitej energii diety. Przeciętny Polak spożywa ponad 12 g soli dziennie – przekroczenie normy o 140%.

Produkty zalecane dla zdrowia serca mężczyzny:

Kwasy omega-3 (tłuste ryby: łosoś, makrela, sardynki – minimum 2 porcje tygodniowo; siemię lniane; orzechy włoskie) – obniżają trójglicerydy i zmniejszają stan zapalny w naczyniach
Warzywa i owoce (minimum 400 g dziennie) – błonnik pokarmowy wiąże cholesterol LDL w jelitach i obniża jego wchłanianie
Oliwa z oliwek extra virgin – główne źródło tłuszczu w diecie śródziemnomorskiej, obniża LDL i działa przeciwzapalnie
Nasiona roślin strączkowych – źródło białka roślinnego i błonnika bez tłuszczów nasyconych
Pełnoziarniste produkty zbożowe – obniżają glikemię poposiłkową i wspierają prawidłową masę ciała

Produkty do ograniczenia lub wyeliminowania:

Tłuszcze trans (utwardzone oleje roślinne, fast food, margaryny niskiej jakości) – bezpośrednio podnoszą LDL i obniżają HDL; WHO rekomenduje eliminację tłuszczów trans z diety
Sód w nadmiarze (przetworzone wędliny, słone przekąski, zupa w proszku) – każdy 1 g sodu ponad normę podnosi skurczowe ciśnienie krwi o 1-2 mmHg
Cukry proste i napoje słodzone – napędzają insulinooporność i otyłość metaboliczną
Czerwone mięso przetworzone (powyżej 500 g tygodniowo) – wiąże się z wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych

Dieta śródziemnomorska pozostaje modelem żywieniowym o najsilniejszym udokumentowaniu klinicznym w redukcji ryzyka sercowego mężczyzny. Badanie PREDIMED, opublikowane w „New England Journal of Medicine”, wykazało 30% redukcję incydentów sercowo-naczyniowych u osób stosujących dietę śródziemnomorską wzbogaconą o oliwę lub orzechy.

Jaki poziom aktywności fizycznej chroni serce mężczyzny przed chorobami?

Aktywność fizyczna chroniąca serce mężczyzny przed chorobami to minimum 150 minut umiarkowanego wysiłku aerobowego tygodniowo lub 75 minut intensywnego wysiłku – zgodnie z wytycznymi WHO z 2020 roku dotyczącymi aktywności fizycznej i zdrowia.

Regularne ćwiczenia aerobowe – bieganie, jazda na rowerze, pływanie, marsz nordic walking – obniżają spoczynkowe ciśnienie tętnicze o 4-9 mmHg, co odpowiada efektowi jednego leku hipotensyjnego. Trening aerobowy redukuje cholesterol LDL i podnosi HDL, poprawia wrażliwość tkanek na insulinę oraz zmniejsza masę trzewnej tkanki tłuszczowej odpowiedzialnej za ryzyko sercowo-naczyniowe.

Zalecany schemat aktywności fizycznej dla mężczyzn chroniących serce jest następujący:

150-300 minut tygodniowo umiarkowanej aktywności aerobowej (szybki marsz, jazda na rowerze, pływanie) lub 75-150 minut intensywnej aktywności (bieganie, gra w squasha)
2 sesje treningu oporowego tygodniowo – ćwiczenia z obciążeniem poprawiają metabolizm glukozy i redukują otyłość brzuszną
Redukcja czasu siedzenia – każda godzina siedzenia ponad 6 godzin dziennie zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych niezależnie od tego, ile ćwiczymy poza tą pracą

Mężczyźni po 50. roku życia przed podjęciem intensywnego wysiłku fizycznego powinni wykonać próbę wysiłkową EKG (ergospirometrię), która ujawnia niedokrwienie mięśnia sercowego wyzwalane wysiłkiem niewidoczne w EKG spoczynkowym. Aktywność fizyczna jest jednym z najtańszych i najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki kardiologicznej – WHO szacuje, że niewystarczająca aktywność fizyczna odpowiada za 6% globalnych zgonów z powodu chorób sercowo-naczyniowych.

Jak alkohol i palenie tytoniu niszczą układ sercowo-naczyniowy mężczyzny?

Palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu zwiększają ryzyko sercowe mężczyzny w sposób udokumentowany i niezależny od innych czynników ryzyka CVD – nikotyna przyspiesza miażdżycę, a alkohol destabilizuje rytm serca i podnosi ciśnienie tętnicze.

Nikotyna zawarta w papierosach powoduje skurcz tętnic wieńcowych, uszkadza śródbłonek naczyń wieńcowych i przyspiesza odkładanie blaszki miażdżycowej. Mężczyźni palący papierosy mają 2-4 razy wyższe ryzyko zawału serca niż niepalący tej samej grupy wiekowej – dane WHO z 2024 roku wskazują, że palenie tytoniu odpowiada za 36% wszystkich zgonów z powodu choroby niedokrwiennej serca u mężczyzn w Europie. Ryzyko sercowo-naczyniowe zaczyna maleć już po 12 miesiącach od zaprzestania palenia i wraca do poziomu niepalącego po około 15 latach abstynencji.

Alkohol w ilościach przekraczających 14 jednostek tygodniowo (około 14 lampek wina lub 7 piw) bezpośrednio uszkadza mięsień sercowy i prowadzi do kardiomiopatii alkoholowej. Mechanizm arytmii serca wywołanej alkoholem, znany jako „holiday heart syndrome”, polega na wyzwalaniu migotania przedsionków przez epizody nadmiernego spożycia alkoholu – dotyczy to mężczyzn bez wcześniej rozpoznanej choroby sercowo-naczyniowej. Nadużywanie alkoholu podnosi ciśnienie tętnicze o 5-10 mmHg, co przez lata istotnie nasilą miażdżycę i ryzyko sercowe mężczyzny. Zarówno palenie tytoniu, jak i nadmierne spożycie alkoholu są modyfikowalnymi czynnikami ryzyka CVD – ich eliminacja jest jedną z najbardziej efektywnych interwencji w profilaktyce kardiologicznej.

Czy niski poziom testosteronu zwiększa ryzyko chorób serca u mężczyzn?

Tak, niski poziom testosteronu zwiększa ryzyko chorób serca u mężczyzn, jednak zależność ta ma charakter pośredni i jest silnie uwarunkowana współistniejącymi zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak otyłość brzuszna i insulinooporność.

Hipogonadyzm – czyli kliniczny niedobór testosteronu – jest powiązany z wyższym stężeniem cholesterolu LDL, niższym HDL, wyższym poziomem trójglicerydów i insulinoopornością, które łącznie tworzą profil wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Mężczyźni z poziomem testosteronu całkowitego poniżej 300 ng/dl (10,4 nmol/l) mają statystycznie wyższe ryzyko CVD niż mężczyźni z prawidłową androgenizacją. Niski testosteron sprzyja odkładaniu tkanki tłuszczowej trzewnej, która nasila otyłość metaboliczną i dalej obniża poziom testosteronu – tworząc błędne koło metaboliczne. Badania opublikowane w „European Heart Journal” wskazują, że leczenie hipogonadyzmu u mężczyzn z udokumentowanym niedoborem testosteronu może poprawić profil lipidowy, zmniejszyć insulinooporność i obniżyć ciśnienie tętnicze.

Pomiar poziomu testosteronu stanowi uzasadniony element profilaktyki kardiologicznej u mężczyzn po 40. roku życia z otyłością brzuszną, insulinoopornością lub obniżonym libido. Szczegółowe wskazania do badania i sposób przygotowania opisuje artykuł badanie testosteronu. Ewentualna terapia testosteronem powinna być zawsze prowadzona pod nadzorem endokrynologa lub urologa z uwzględnieniem pełnego profilu ryzyka sercowego mężczyzny.

Jakie leki i suplementy stosuje się w profilaktyce chorób serca u mężczyzn?

Poniższe informacje mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie zastępują porady lekarza ani indywidualnej konsultacji kardiologicznej. Każde leczenie farmakologiczne wymaga zlecenia przez lekarza.

Leki i suplementy stosowane w profilaktyce chorób serca u mężczyzn obejmują zarówno preparaty farmakologiczne o udowodnionej skuteczności klinicznej, jak i suplementy diety o działaniu wspomagającym.

Statyny (atorwastatyna, rozuwastatyna) – podstawowe leki obniżające cholesterol LDL i stabilizujące blaszkę miażdżycową. Stosowane u mężczyzn z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym lub po przebytym zawale serca. Wymagają recepty i regularnego monitorowania lipidogramu oraz enzymów wątrobowych.
Kwas acetylosalicylowy (aspiryna) – w dawce 75-100 mg stosowany w profilaktyce wtórnej (po zawale lub udarze) zmniejsza ryzyko kolejnego incydentu sercowego. W profilaktyce pierwotnej – wyłącznie na zalecenie lekarza po ocenie indywidualnego profilu ryzyka.
Kwasy omega-3 (EPA i DHA) – w stężeniu farmakologicznym (4 g dziennie) obniżają trójglicerydy o 25-30%. W suplementacji żywieniowej (1-2 g dziennie) działają przeciwzapalnie i wspierają profilaktykę kardiologiczną.
Koenzym Q10 (CoQ10) – niezbędny do produkcji energii w komórkach mięśnia sercowego. Suplementacja CoQ10 w dawce 100-300 mg dziennie może być korzystna dla mężczyzn przyjmujących statyny, które obniżają endogenne stężenie tego koenzymu.
Magnez – niedobór magnezu sprzyja arytmii serca i nadciśnieniu tętniczemu. Suplementacja 300-400 mg dziennie wspiera prawidłowe ciśnienie krwi i funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego.

Od kiedy mężczyzna powinien regularnie kontrolować stan swojego serca?

Mężczyzna powinien regularnie kontrolować stan serca od 20. roku życia – pierwszy lipidogram należy wykonać nie później niż w tym wieku, niezależnie od braku objawów klinicznych.

Szczegółowy harmonogram badań profilaktycznych serca dla mężczyzn przedstawia się następująco:

20. rok życia – pierwsze oznaczenie lipidogramu (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy) i pomiaru ciśnienia tętniczego. Jeśli wyniki są prawidłowe – powtórzenie co 5 lat.
35. rok życia – pierwsze EKG spoczynkowe jako punkt odniesienia. Ocena glikemii (cukrzyca, insulinooporność) i masy ciała (BMI, obwód talii).
40. rok życia – rozszerzony lipidogram, oznaczenie CRP wysokoczułego, badanie glukozy na czczo, ocena ryzyka sercowo-naczyniowego skalibrowanym narzędziem (SCORE2). Konsultacja kardiologiczna przy wartościach nieprawidłowych.
Po 45. roku życia – badania co 1-2 lata: lipidogram, ciśnienie tętnicze, EKG. Przy czynnikach ryzyka CVD – echokardiografia i holter EKG na zlecenie lekarza.
Po 50. roku życia – próba wysiłkowa EKG przed podjęciem intensywnego treningu fizycznego. Roczna kontrola ciśnienia tętniczego, lipidogramu i glikemii.

Systematyczne badania profilaktyczne to jedyna strategia pozwalająca wykryć nadciśnienie tętnicze i dyslipemię przed pierwszym zawałem serca – bo oba stany przez lata nie dają żadnych objawów. Pełny schemat badań profilaktycznych dla różnych grup wiekowych opisuje badania profilaktyczne dla mężczyzn.

Czy choroby serca u mężczyzn są dziedziczne i co to oznacza dla profilaktyki?

Tak, choroby serca u mężczyzn mają istotny komponent genetyczny – rodzinne obciążenie chorobami sercowo-naczyniowymi jest niezależnym czynnikiem ryzyka CVD, który kwalifikuje mężczyznę do wcześniejszej i intensywniejszej profilaktyki kardiologicznej.

Wywiad rodzinny wskazujący na wysokie ryzyko sercowe mężczyzny obejmuje: zawał serca lub udar mózgu u ojca lub brata przed 55. rokiem życia, lub u matki lub siostry przed 65. rokiem życia.

Rodzinna hipercholesterolemia (FH) jest monogenową chorobą dziedziczoną autosomalnie dominująco, która powoduje ekstremalnie wysokie stężenie cholesterolu LDL od urodzenia – powyżej 190 mg/dl (4,9 mmol/l) – i prowadzi do zawału serca już w 3. lub 4. dekadzie życia przy braku leczenia. Polimorfizmy genów takich jak APOE, MTHFR czy loci 9p21 zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych o 20-60% w stosunku do populacji ogólnej. Mężczyźni z obciążonym wywiadem rodzinnym powinni wykonać pierwszy lipidogram nie w wieku 20 lat, lecz w wieku 10-15 lat, a profilaktykę kardiologiczną rozpocząć co najmniej 10 lat wcześniej niż standardowe rekomendacje. Obecność rodzinnej hipercholesterolemii lub wczesnych zawałów w rodzinie wymaga konsultacji kardiogenetycznej i rozważenia badań genetycznych w celu oceny pełnego profilu ryzyka sercowego mężczyzny.